Bezpieczna inwentaryzacja IT. Od stanu zastanego do świadomego zarządzania ryzykiem
W pierwszej części cyklu pokazaliśmy, dlaczego inwentaryzacja zasobów IT jest ważna w kontekście KSC, NIS2, ISO/IEC 27001 i CIS Controls.
Teraz przejdźmy do praktyki.
Samo wykrycie urządzeń w sieci nie oznacza jeszcze, że przeprowadziliśmy prawidłową inwentaryzację. Musimy wiedzieć, skąd pochodzą zebrane informacje, kto je uzyskał, kiedy wykonano czynności i czy wyniki zachowały swoją wiarygodność.
Nie możemy też zapominać o urządzeniach, których nie da się automatycznie rozpoznać.
Inwentaryzacja powinna dostarczyć wiarygodnego obrazu infrastruktury. Dopiero na tej podstawie można rozpocząć analizę ryzyka i podejmować decyzje o dalszych działaniach.
Inwentaryzacja IT to nie inwentaryzacja majątku
To ważne rozróżnienie, ponieważ te pojęcia bywają ze sobą utożsamiane.
Inwentaryzacja majątku służy między innymi ustaleniu stanu posiadanych składników majątkowych, ich wartości, numerów inwentarzowych i zgodności z dokumentacją księgową.
Inwentaryzacja IT ma inny cel.
Nie interesuje nas cena zakupu komputera, jego wartość księgowa ani numer inwentarzowy nadany przez dział finansowy.
Chcemy wiedzieć, co rzeczywiście działa w organizacji, jakie oprogramowanie wykorzystuje, jakie ma wersje systemów i firmware, jakie usługi świadczy oraz jakie znaczenie ma dla bezpieczeństwa i funkcjonowania organizacji.
Numer seryjny czy numer inwentarzowy mogą być przydatnymi informacjami identyfikacyjnymi. Nie zastępują jednak wiedzy o technicznym stanie zasobu i jego znaczeniu dla bezpieczeństwa.
Możemy mieć kompletną ewidencję majątku i jednocześnie nie wiedzieć, jakie oprogramowanie działa na naszych urządzeniach oraz czy producent nadal zapewnia mu wsparcie.
Odniesienie do KSC
Warto również uwzględnić wymagania polskiej ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa.
Art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. m KSC wymienia zarządzanie aktywami wśród środków zarządzania ryzykiem stosowanych przez podmioty kluczowe i ważne.
Dla podmiotów wskazanych w art. 8 ust. 3 ustawy zastosowanie ma odrębny system zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Załącznik nr 4 do KSC wskazuje wprost inwentaryzację produktów ICT, usług ICT i procesów ICT służących do przetwarzania informacji.
Zakres obowiązków zależy od statusu konkretnego podmiotu. Nie należy zakładać, że każda szkoła, firma lub instytucja podlega identycznym wymaganiom.
Czy każda organizacja musi budować własny system inwentaryzacji?
Nie.
Jeżeli organizacja posiada już odpowiednie narzędzia do inwentaryzacji i zarządzania zasobami IT, powinna w pierwszej kolejności wykorzystać ich możliwości.
Na rynku dostępne są rozwiązania wspierające takie działania, na przykład Axence nVision. Nie ma uzasadnienia, aby kupować lub budować kolejny system, jeżeli obecne narzędzie zapewnia potrzebny zakres informacji i pozwala prawidłowo dokumentować wyniki.
Samo posiadanie oprogramowania nie oznacza jednak, że inwentaryzacja jest kompletna.
Trzeba sprawdzić, czy obejmuje wszystkie istotne zasoby, czy pozwala ustalić wersje systemów i firmware oraz czy zachowuje historię i źródła pozyskanych informacji.
Jeżeli organizacja nie posiada odpowiedniego rozwiązania, może wykorzystać inne dostępne narzędzia. Najważniejsze jest prawidłowe przeprowadzenie całego procesu.
Dlaczego ograniczyłbym wykorzystanie pendrive'ów podczas inwentaryzacji?
Moje podejście jest proste.
W procesie inwentaryzacji dopuszczałbym pendrive'y wyłącznie w trybie TYLKO DO ODCZYTU.
Każdy inny nośnik może przenosić to, co znajdzie na kolejnych urządzeniach. W ten sposób jeden komputer może stać się źródłem zagrożenia dla następnego.
Nie chcę, aby narzędzie służące do poprawy bezpieczeństwa samo tworzyło dodatkowe ryzyko.
W praktyce preferuję inne rozwiązanie.
Oprogramowanie do inwentaryzacji powinno być pobierane z zaufanego źródła przez sieć. Wyniki skanowania powinny trafiać do centralnego kolektora przez zabezpieczony kanał LAN.
Nie potrzebujemy do tego przenoszenia danych pomiędzy komputerami na zwykłych nośnikach USB.
Bezpieczny kolektor i kontrolowany proces
Przyjmijmy model oparty na dedykowanym komputerze pełniącym funkcję kolektora.
To stanowisko, z którego organizujemy inwentaryzację i w którym gromadzimy jej wyniki.
Nie powinien to być przypadkowy komputer wykorzystywany jednocześnie do codziennej pracy biurowej.
W rozwiązaniu, które proponuję, oprogramowanie skanujące jest pobierane przez sieć i podpisane cyfrowo.
Weryfikację podpisu i pochodzenia wykonujemy na etapie przygotowania zatwierdzonego pakietu. Następnie wykorzystujemy tę samą, sprawdzoną wersję programu podczas zaplanowanej inwentaryzacji. W dokumentacji zapisujemy, jakiego wydania użyto.
Istotne jest również to, że program nie wymaga instalacji na skanowanym komputerze. Nie dodaje do systemu bibliotek ani innych składników, nawet tymczasowo. Po zakończeniu skanowania program jest usuwany z urządzenia.
Wyniki trafiają do kolektora przez zabezpieczony kanał sieci lokalnej.
Jak wygląda taki proces?
PRZYGOTOWANIE INWENTARYZACJI
=>
PRZYGOTOWANIE KOLEKTORA
=>
POBRANIE ZATWIERDZONEGO OPROGRAMOWANIA
=>
SKANOWANIE URZĄDZEŃ
=>
PRZEKAZANIE WYNIKÓW PRZEZ LAN
=>
WERYFIKACJA I ZAPIS W KOLEKTORZE
=>
UZUPEŁNIENIE BRAKUJĄCYCH INFORMACJI
=>
RAPORT I ŚLAD AUDYTOWY
Nie każde urządzenie można zeskanować. Niektóre są wyłączone, do innych nie mamy dostępu administracyjnego, a część nie udostępnia wymaganych informacji.
Nie każde urządzenie wymaga również uruchamiania lokalnego programu skanującego.
Routery, przełączniki, drukarki, serwery oraz urządzenia OT i IoT można rozpoznawać również z poziomu kolektora, wykorzystując dostępne interfejsy zarządzania, mechanizmy wykrywania sieciowego lub istniejącą dokumentację.
Metodę dobiera specjalista do rodzaju urządzenia, dostępnych możliwości i posiadanych uprawnień. Szczególną ostrożność należy zachować przy urządzeniach przemysłowych i specjalistycznych, aby czynności inwentaryzacyjne nie zakłóciły ich pracy.
Nie oznacza to, że możemy pominąć urządzenia, których nie udało się rozpoznać.
Informacje, których nie można pozyskać automatycznie, uzupełniamy ręcznie.
Każdy taki wpis powinien mieć określone źródło, datę pozyskania i osobę odpowiedzialną za jego wprowadzenie.
Kto odpowiada za bezpieczeństwo inwentaryzacji?
Bezpieczeństwo nie wynika automatycznie z zastosowania odpowiedniego oprogramowania.
Specjalista wykonujący inwentaryzację odpowiada za prawidłowe i bezpieczne wykonanie powierzonych mu czynności technicznych.
To on przygotowuje stanowisko, sprawdza używane narzędzia, ustala zakres dozwolonych działań, nadzoruje przebieg skanowania i dba o prawidłowe przekazanie wyników.
Musi również kontrolować, czy czynności nie wykraczają poza udzielone upoważnienie.
Nie oznacza to jednak przejęcia przez niego odpowiedzialności za cały proces, zasoby i ryzyko organizacji.
Za organizację procesu, zapewnienie odpowiednich zasobów, nadzór i decyzje dotyczące postępowania z ryzykiem odpowiada kierownictwo lub wyznaczony właściciel procesu.
W przypadku podmiotów kluczowych i ważnych KSC wyraźnie przypisuje kierownikowi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków z zakresu cyberbezpieczeństwa. Wynika to z art. 8c i art. 8d ustawy.
Specjalista dostarcza wiarygodne wyniki i rekomendacje. Organizacja podejmuje decyzje i odpowiada za dalsze postępowanie.
Ślad audytowy. Musimy wiedzieć, co naprawdę zrobiliśmy
Wynik skanowania nie powinien być jedynie plikiem zapisanym w katalogu.
Po zakończeniu pracy powinniśmy móc odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań:
- Kto przeprowadził inwentaryzację?
- Kiedy ją wykonano?
- Jaki zakres obejmowała?
- Jakiego oprogramowania i jakiej wersji użyto?
- Które urządzenia udało się rozpoznać?
- Których urządzeń nie udało się zeskanować?
- Jakie informacje uzupełniono ręcznie?
- Skąd pochodziły te informacje?
- Czy oryginalne wyniki zostały zachowane?
- Kto zatwierdził końcowe zestawienie?
To nie są pytania zadawane wyłącznie podczas audytu.
Mogą być równie ważne kilka miesięcy później, kiedy pojawi się awaria, incydent bezpieczeństwa albo konieczność wyjaśnienia konkretnej decyzji.
Co powinno pozostać po zakończeniu pracy?
| Element | Dlaczego jest potrzebny? |
|---|---|
| Zakres inwentaryzacji | Wiemy, co miało zostać sprawdzone |
| Identyfikacja wykonawcy | Wiemy, kto odpowiadał za czynności |
| Data i czas | Możemy odtworzyć przebieg operacji |
| Wersja oprogramowania | Wiemy, jakiego narzędzia użyto |
| Oryginalne wyniki | Zachowujemy materiał źródłowy |
| Informacje uzupełnione ręcznie | Wiemy, które dane wymagają innego źródła potwierdzenia |
| Historia zmian | Możemy ustalić, kto i kiedy zmienił informacje |
| Potwierdzenie zakończenia | Wiemy, że operacja została zamknięta |
Ważne jest rozdzielenie oryginalnych wyników od późniejszych interpretacji.
Jeżeli ktoś poprawia lub uzupełnia dane, pierwotny materiał nie powinien być po prostu nadpisywany. Zmiana musi pozostawić ślad.
Dążymy do tego, aby można było wykazać, co wykonano, przez kogo, kiedy i na jakiej podstawie.
Wiarygodność inwentaryzacji wynika nie tylko z jej wyników, ale również z możliwości odtworzenia całego przebiegu pracy.
Czy Excel wystarczy?
Excel jest przydatnym narzędziem. Można w nim przygotować zestawienie urządzeń, listę wersji oprogramowania czy raport dla kierownictwa.
Nie traktuję jednak zwykłego arkusza jako jedynego miejsca przechowywania wyników i dowodów inwentaryzacji.
To narzędzie pomocnicze do zestawiania, porządkowania i prezentowania danych. Nie zastępuje systemu zapewniającego kontrolę pochodzenia informacji i historii operacji.
Sam arkusz nie zapewnia automatycznie:
- Powiązania każdego wpisu z jego źródłem.
- Informacji o osobie wykonującej zmianę.
- Historii wszystkich operacji.
- Zachowania oryginalnych raportów.
- Potwierdzenia wykonania i zakończenia skanowania.
- Kontroli nad tym, kto może modyfikować dane.
Można uzupełnić Excel o dodatkowe mechanizmy kontroli i wersjonowania. Nie zmienia to jednak faktu, że jest to przede wszystkim narzędzie do prezentacji i pracy z danymi.
Wyniki inwentaryzacji i materiał dowodowy powinny być przechowywane w sposób umożliwiający kontrolę ich pochodzenia i historii.
Excel może być z nich wygenerowanym zestawieniem, ale nie powinien zastępować całego procesu.
Inwentaryzacja zerowa. Początek procesu, a nie jego utrzymywanie
To rozróżnienie jest szczególnie ważne.
W praktyce często traktuje się inwentaryzację jako jedną czynność, którą trzeba okresowo powtarzać.
Tymczasem mamy do czynienia z dwoma różnymi zadaniami.
1. Inwentaryzacja zerowa
To pierwsze, uporządkowane rozpoznanie infrastruktury.
Chcemy ustalić rzeczywisty stan zastany.
W tym etapie:
- Określamy zakres.
- Rozpoznajemy urządzenia i usługi.
- Zbieramy informacje o systemach i firmware.
- Ustalamy właścicieli i osoby odpowiedzialne.
- Identyfikujemy zależności.
- Dokumentujemy braki i niewiadome.
- Zachowujemy wyniki i ślady audytowe.
Rezultatem jest bazowy obraz infrastruktury.
Nie jest to jeszcze decyzja o tym, jak organizacja będzie utrzymywać ewidencję przez kolejne lata.
2. Utrzymywanie ewidencji
To już stały proces organizacyjny.
Organizacja musi zdecydować:
- Kto odpowiada za aktualizację danych?
- Kiedy rejestrujemy nowe urządzenia?
- Jak odnotowujemy zmianę firmware?
- Jak dokumentujemy instalację nowego oprogramowania?
- Jak rejestrujemy wycofanie urządzenia?
- Jak często sprawdzamy kompletność ewidencji?
- Jak kontrolujemy zasoby, których nie da się automatycznie rozpoznać?
Nie każda organizacja potrzebuje ciągłego automatycznego skanowania całej infrastruktury.
Częstotliwość aktualizacji powinna wynikać z potrzeb organizacji, charakteru zasobów i poziomu ryzyka.
Dwa różne procesy
INWENTARYZACJA ZEROWA
=>
USTALENIE STANU FAKTYCZNEGO
=>
ANALIZA RYZYKA
=>
USTALENIE PRIORYTETÓW
=>
DECYZJA ORGANIZACJI
STAŁE ZARZĄDZANIE ZASOBAMI
=>
REJESTRACJA ZMIAN
=>
AKTUALIZACJA EWIDENCJI
=>
HISTORIA ZMIAN
=>
OKRESOWA WERYFIKACJA
Inwentaryzacja zerowa odpowiada na pytanie: co mamy?
Utrzymywanie ewidencji odpowiada na pytanie: czy nadal wiemy, co mamy i co się zmieniło?
Nie należy traktować tych zadań jako jednego, nierozróżnialnego obowiązku.
Od inwentaryzacji do analizy ryzyka
Mamy już informacje o urządzeniach, systemach, oprogramowaniu, firmware i usługach.
Wiemy również, gdzie występują braki.
Co dalej?
Nie kupujemy od razu nowych urządzeń. Nie wymieniamy całej infrastruktury. Nie próbujemy rozwiązać wszystkich problemów jednocześnie.
Najpierw przeprowadzamy analizę ryzyka.
Przykładowo:
| Ustalenie | Co należy przeanalizować? |
|---|---|
| Urządzenie bez wsparcia producenta | Możliwość występowania nieusuwalnych podatności |
| Nieaktualny firmware | Dostępność poprawek i możliwość aktualizacji |
| Nieznane konto administracyjne | Ryzyko nieautoryzowanego dostępu |
| Brak dokumentacji konfiguracji | Możliwość błędnej zmiany lub utraty dostępu |
| Usługa wystawiona do Internetu | Zakres ekspozycji i dostępne zabezpieczenia |
| Nieznana zależność między usługami | Skutki awarii urządzenia dla organizacji |
Nie każda nieprawidłowość oznacza podatność. Nie każda podatność oznacza takie samo ryzyko.
Brak dokumentacji jest luką w wiedzy i kontroli. Dopiero dalsza analiza pozwala określić jego znaczenie.
Kto ustala priorytety?
Osoba wykonująca inwentaryzację może wskazać problemy, przedstawić ich znaczenie i zaproponować działania.
Może również wspierać organizację podczas analizy ryzyka.
Nie przejmuje jednak odpowiedzialności za decyzje organizacji.
To organizacja wybiera priorytety, podejmuje decyzje dotyczące postępowania z ryzykiem i ustala, w jaki sposób będzie je kontrolować.
Może zdecydować o ograniczeniu ryzyka, jego unikaniu, podziale lub świadomej akceptacji. Decyzje powinny być uzasadnione i przypisane do osób odpowiedzialnych.
Kolejność podejmowania decyzji
1. INWENTARYZACJA ZEROWA
Ustalenie stanu faktycznego
=>
2. ANALIZA RYZYKA
Co może się wydarzyć i jakie będą skutki?
=>
3. USTALENIE PRIORYTETÓW
Które problemy wymagają pilnej reakcji?
=>
4. DECYZJA ORGANIZACJI
Co robimy z poszczególnymi ryzykami?
=>
5. STAŁE ZARZĄDZANIE ZASOBAMI
Narzędzia, odpowiedzialność i aktualizacja ewidencji
Właśnie w tym miejscu kończy się samo rozpoznanie infrastruktury, a zaczyna świadome zarządzanie bezpieczeństwem.
Oprogramowanie i CRA. Wymagania dla przyszłych produktów
Oprogramowanie również jest zasobem organizacji.
Nie wystarczy zapisać jego nazwę i informację, że jest zainstalowane.
Powinniśmy wiedzieć, jaka wersja jest używana, skąd pochodzi i kto odpowiada za jej utrzymanie.
Warto również pamiętać o Akcie o cyberodporności, czyli CRA (Cyber Resilience Act). Główne wymagania tego rozporządzenia będą stosowane od 11 grudnia 2027 r.
Oprogramowanie, którym będziemy w przyszłości obsługiwać proces inwentaryzacji i które będzie produktem objętym zakresem CRA, będzie musiało spełniać wymagania tego aktu.
Nie masz pieniędzy? Zacznij od tego, co już masz.
To częsta sytuacja w szkołach i małych organizacjach.
Inwentaryzacja wykazuje kilkanaście problemów. Część urządzeń jest stara, niektóre nie otrzymują już aktualizacji, a dokumentacja jest niekompletna.
Pierwszą reakcją bywa przygotowanie listy zakupów.
Nie zawsze jest to właściwy początek.
Najpierw sprawdźmy, co można poprawić przy wykorzystaniu obecnych zasobów.
| Problem | Możliwe działanie |
|---|---|
| Niepotrzebna usługa | Ocena możliwości jej wyłączenia |
| Nieaktualny firmware | Sprawdzenie dostępności i możliwości aktualizacji |
| Nieznane konta administracyjne | Uporządkowanie dostępów |
| Niepotrzebne otwarte porty | Ograniczenie dostępu |
| Brak segmentacji | Sprawdzenie możliwości wykorzystania istniejących mechanizmów sieciowych |
| Brak dokumentacji konfiguracji | Odtworzenie i zapisanie konfiguracji |
| Brak kopii konfiguracji urządzeń | Przygotowanie i zabezpieczenie kopii |
| Urządzenie bez wsparcia | Ocena ryzyka, ograniczenie ekspozycji i plan wymiany |
Warto jednak pamiętać o jednej rzeczy.
Nie istnieją działania bezkosztowe.
Każda czynność wymaga czasu pracownika, jego wiedzy i zaangażowania. Jeżeli organizacja wykonuje ją własnymi siłami, nie płaci zewnętrznemu wykonawcy, ale ponosi koszt wewnętrzny.
Ten koszt jest często mniej widoczny. Nie pojawia się na fakturze, ale czas pracownika mógłby zostać wykorzystany do realizacji innych zadań.
Możemy więc mówić o działaniach niewymagających zakupu nowego sprzętu lub zlecenia usługi na zewnątrz. Nie powinniśmy jednak nazywać ich bezkosztowymi.
Dlatego również przy ustalaniu priorytetów warto uwzględnić czas i możliwości pracowników.
Nie każdą zmianę trzeba zlecać zewnętrznej firmie. Część działań organizacja może wykonać samodzielnie, jeżeli posiada odpowiednie kompetencje i uprawnienia.
Najpierw trzeba jednak wiedzieć, co wymaga poprawy.
Podsumowanie
Prawidłowa inwentaryzacja nie kończy się na wykryciu urządzeń i zapisaniu ich w arkuszu.
Powinna dostarczyć wiarygodnych informacji o sprzęcie, systemach, oprogramowaniu, firmware, usługach i zależnościach.
Powinna również pozwalać odtworzyć sposób pozyskania danych oraz historię wykonanych operacji.
Warto rozdzielić dwa zadania.
Inwentaryzacja zerowa pozwala ustalić stan zastany, przeprowadzić analizę ryzyka i określić priorytety.
Utrzymywanie ewidencji jest późniejszym, ciągłym procesem. Organizacja sama decyduje, jakimi narzędziami, przez kogo i z jaką częstotliwością będzie go realizować.
Specjalista wykonujący inwentaryzację odpowiada za prawidłowe i bezpieczne przeprowadzenie powierzonych mu czynności oraz wiarygodność przekazanych wyników.
Organizacja odpowiada za decyzje dotyczące ryzyka, ustalenie priorytetów i wybór sposobu dalszego postępowania.
Nie każda organizacja potrzebuje nowego systemu. Nie każda musi kupować dodatkowe oprogramowanie. Nie każda musi od razu wymieniać całą infrastrukturę.
Najważniejsze jest to, aby podejmować decyzje na podstawie rzeczywistych informacji, a nie przypuszczeń.
Lepiej wiedzieć, co masz naprawiać, niż kupować na ślepo.
Co dalej?
W kolejnej części przejdziemy do samej ewidencji zasobów.
Pokażemy, jakie informacje powinny znaleźć się w rejestrze, jak identyfikować urządzenia, jak opisywać wersje oprogramowania i firmware oraz jak odróżniać dane potwierdzone od nieustalonych.
Zajmiemy się również historią zmian, terminami wsparcia producentów i informacjami, które pozwalają ustalić, czy urządzenie lub aplikacja nadal mogą być bezpiecznie wykorzystywane.
Źródła i materiały uzupełniające
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2847 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie horyzontalnych wymagań w zakresie cyberbezpieczeństwa w odniesieniu do produktów z elementami cyfrowymi (Akt o cyberodporności).
- Komisja Europejska. Akt o cyberodporności (CRA).
- Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 20, z późniejszymi zmianami, w szczególności art. 8, art. 8c, art. 8d i załącznik nr 4. Nowelizacja z dnia 23 stycznia 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 252.
- NIST SP 800-53. Security and Privacy Controls for Information Systems and Organizations.
- NIST SP 800-92. Guide to Computer Security Log Management.
- Axence nVision.
Stan odniesień technicznych i prawnych: 15 listopada 2026 r.