Włamanie u dostawcy oprogramowania. Co naprawdę wie IOD o incydencie?

Włamanie u dostawcy oprogramowania. Co naprawdę wie IOD o incydencie?

Firma dostarczająca oprogramowanie informuje klientów, że doszło do incydentu bezpieczeństwa. Trwa analiza zdarzenia, wdrożono działania zabezpieczające, a szczegółowe informacje mają zostać przekazane później.

Kierownik organizacji otrzymuje komunikat i przekazuje go Inspektorowi Ochrony Danych (IOD).

Co IOD może zrobić z taką informacją?

Niewiele, jeśli nie wiadomo, które systemy zostały naruszone, jakie dane mogły być dostępne dla sprawcy i jakie ustalenia rzeczywiście poczyniono.

IOD ma monitorować przestrzeganie przepisów i doradzać administratorowi. Nie może jednak skutecznie wykonywać tych zadań, jeżeli organizacja nie dysponuje informacjami o zdarzeniu.

Komunikat o incydencie to dopiero początek

Wyobraźmy sobie małą organizację korzystającą z systemu obsługi klientów, księgowości lub dokumentacji elektronicznej. System utrzymuje zewnętrzny dostawca.

Pewnego dnia dostawca informuje o incydencie. Zapewnia, że sytuacja jest opanowana, ale nie przekazuje szczegółów.

Administrator danych musi ustalić, czy doszło do naruszenia ochrony danych osobowych, jakie może ono mieć konsekwencje i jakie działania są potrzebne.

IOD może doradzać w tej ocenie i monitorować jej prawidłowość. Nie powinien jednak zastępować osób odpowiedzialnych za ustalenia techniczne.

Zobaczmy, jak duża może być różnica między otrzymanym komunikatem a rzeczywistą wiedzą o zdarzeniu.

Informacja od dostawcyCzego nadal nie wiadomo
Wystąpił incydent bezpieczeństwaKiedy się rozpoczął, jak długo trwał i które systemy objął?
Podjęto działania zabezpieczająceJakie działania wykonano i jak sprawdzono ich skuteczność?
Nie potwierdzono wycieku danychCzy wyciek wykluczono, czy jedynie nie znaleziono dowodów?
Incydent dotyczył części infrastrukturyCzy naruszone zasoby obejmowały dane naszej organizacji?
Przywrócono działanie usługCzy sprawdzono integralność danych i usunięto przyczynę włamania?
Trwa analiza incydentuCzy zachowano logi, chronologię zdarzeń i inne istotne ślady?

To przykładowe komunikaty, nie opis konkretnego incydentu.

Najważniejsze jest rozróżnienie pomiędzy stwierdzeniem „nie potwierdziliśmy wycieku” a stwierdzeniem „ustaliliśmy, że dane nie zostały ujawnione”.

Pierwsze nie musi oznaczać drugiego.

IOD nie jest informatykiem śledczym

W praktyce często miesza się obowiązki związane z ochroną danych z obowiązkami technicznymi.

IOD nie jest osobą odpowiedzialną za analizę obrazów dysków, zabezpieczanie logów, usuwanie złośliwego oprogramowania ani przywracanie systemów.

Jego zadania wynikają przede wszystkim z art. 39 RODO. Obejmują informowanie, doradzanie, monitorowanie zgodności, współpracę z organem nadzorczym oraz pełnienie funkcji punktu kontaktowego.

To nie jest rola wykonawcza.

UODO konsekwentnie wskazuje, że inspektor nie powinien wyręczać administratora w realizacji jego obowiązków. IOD ma monitorować i oceniać działania administratora, a nie podejmować za niego decyzje lub wykonywać czynności, które następnie sam musiałby kontrolować. Prowadziłoby to do konfliktu interesów.

Nie oznacza to jednak, że IOD może ograniczyć się do odebrania wiadomości i przekazania jej dalej.

Powinien mieć możliwość ustalenia, czy administrator właściwie rozpoznaje sytuację, ocenia ryzyko i realizuje obowiązki wynikające z RODO.

IOD nie powinien samodzielnie ustalać, jak doszło do włamania. Musi natomiast mieć dostęp do ustaleń, na podstawie których może monitorować i opiniować postępowanie administratora.

Art. 38 RODO zobowiązuje administratora do właściwego i terminowego włączania IOD w sprawy dotyczące ochrony danych oraz zapewnienia mu zasobów i dostępu potrzebnych do wykonywania zadań.

Kto powinien dostarczyć informacje?

Warto rozdzielić odpowiedzialność poszczególnych uczestników.

Dostawca oprogramowania, jeśli występuje jako podmiot przetwarzający, powinien bez zbędnej zwłoki poinformować administratora o naruszeniu ochrony danych osobowych. Ma również obowiązki związane z udzielaniem administratorowi pomocy.

Administrator danych odpowiada za ocenę naruszenia, decyzje dotyczące zgłoszenia do UODO, zawiadomienia osób, dokumentowanie zdarzenia i organizację odpowiednich działań.

Zespół techniczny lub specjaliści zewnętrzni powinni dostarczyć ustalenia dotyczące przebiegu incydentu, naruszonych zasobów, możliwego dostępu do danych oraz wykonanych zabezpieczeń - w zakresie swoich rzeczywistych zadań.

IOD monitoruje zgodność postępowania, wskazuje wymagania prawne, doradza administratorowi i współpracuje z organem nadzorczym.

Czego IOD potrzebuje do oceny postępowania?

Potrzebuje wiarygodnych informacji, z których wynika:

  1. Czy naruszenie obejmowało dane osobowe przetwarzane przez daną organizację?
  2. Jakie kategorie danych i osób mogły zostać dotknięte?
  3. Czy naruszono poufność, integralność lub dostępność danych?
  4. Jakie są potwierdzone ustalenia, a jakie pozostają hipotezami?
  5. Jak oceniono możliwe skutki dla osób, których dane dotyczą?
  6. Jakie działania podjęto i co potwierdza ich wykonanie?
  7. Kto odpowiada za dalszą analizę i przekazanie brakujących informacji?

Odpowiedź „dostawca zapewnia, że wszystko jest pod kontrolą” nie zastępuje ustaleń.

Jeżeli dostawca nie zna jeszcze odpowiedzi, powinno być wiadomo, czego nie ustalono, kto prowadzi analizę i kiedy należy oczekiwać kolejnej informacji.

Nie każdy incydent informatyczny jest naruszeniem ochrony danych osobowych. Z kolei naruszenie dostępności lub integralności danych również może stanowić naruszenie w rozumieniu RODO, nawet jeśli nie wykazano ich ujawnienia.

A jeśli sprawą zainteresuje się prokuratura?

Tu pojawia się kolejny problem.

Wewnętrzny rejestr naruszeń, korespondencja z dostawcą i zgłoszenie do UODO mogą dokumentować sposób postępowania organizacji.

Podczas późniejszego postępowania znaczenie mogą mieć logi, chronologia zdarzeń, historia dostępów, konfiguracje, zabezpieczone nośniki, kopie danych i dokumentacja wykonanych czynności.

Jeżeli tych informacji nie zabezpieczono odpowiednio wcześnie, część może zostać utracona, nadpisana albo stać się trudna do wiarygodnej interpretacji.

Nie oznacza to, że organ prowadzący postępowanie nie może uzyskać dowodów z innych źródeł. Może jednak nie otrzymać od organizacji materiałów, które powinny były zostać zachowane.

To nie IOD ma zabezpieczać dowody cyfrowe. Organizacja powinna zapewnić, że właściwe osoby robią to prawidłowo.

IOD powinien natomiast móc ustalić, jakie informacje są dostępne i czy ich brak wpływa na ocenę naruszenia oraz realizację obowiązków związanych z ochroną danych.

72 godziny nie oznaczają 72 godzin na pełne wyjaśnienie włamania

Zgodnie z art. 33 RODO administrator zgłasza naruszenie ochrony danych osobowych bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż 72 godziny po jego stwierdzeniu, chyba że jest mało prawdopodobne, by powodowało ryzyko naruszenia praw lub wolności osób fizycznych.

Nie jest to termin na wykonanie kompletnej analizy powłamaniowej.

Jeżeli nie wszystkie informacje są dostępne, RODO dopuszcza ich przekazywanie etapami. Nie uzasadnia to jednak niepotrzebnego odkładania zgłoszenia.

Właśnie dlatego tak ważny jest przepływ informacji między dostawcą, administratorem, specjalistami i IOD.

Nie można automatycznie liczyć 72 godzin od samej chwili otrzymania dowolnego komunikatu o problemie technicznym. Znaczenie ma ustalenie, że doszło do naruszenia ochrony danych osobowych. Nie wolno jednak sztucznie opóźniać tego ustalenia przez brak właściwej organizacji działań.

Przypadek MyDr - problem nie jest teoretyczny

W sierpniu 2026 r., w związku z doniesieniami o incydencie u dostawcy systemu elektronicznej dokumentacji medycznej MyDr, UODO przypomniał administratorom o ich obowiązkach.

Urząd wskazał potrzebę ustalenia, czy incydent objął dane związane z działalnością konkretnego administratora, oraz oceny ryzyka dla praw i wolności osób fizycznych.

To dobry przykład zależności organizacji od informacji przekazywanych przez dostawcę oprogramowania.

Nie wiemy jednak, jakie szczegółowe raporty otrzymali poszczególni administratorzy lub ich IOD. Tego nie należy zgadywać.

Warto natomiast zadać pytanie: czy nasza organizacja miałaby dziś ustaloną drogę uzyskania takich informacji?

ePUAP - system przywrócono, ale co wiadomo o danych?

10 listopada 2026 r. wykryto incydent bezpieczeństwa dotyczący ePUAP. Dostęp do części systemu został ograniczony, a przywracanie usług prowadzono etapami.

19 listopada Ministerstwo Cyfryzacji poinformowało o pełnym przywróceniu działania ePUAP. W komunikacie opisano analizę incydentu, udział NASK i ABW, wdrożenie dodatkowych zabezpieczeń oraz testy poprzedzające ponowne uruchomienie usług.

Ministerstwo podało również, że nie znaleziono śladów wskazujących na rozszerzenie ataku poza zidentyfikowany obszar.

Sprawą zainteresował się również Michał Sajdak z portalu Sekurak. 20 listopada skierował do Centralnego Ośrodka Informatyki (COI) pięć pytań. Dotyczyły one między innymi:

  • Czy był to atak DoS/DDoS?
  • Jeśli nie, jakie podatności wykorzystano?
  • Czy atakujący uzyskali nieuprawniony dostęp do danych?
  • Czy zakończono obsługę incydentu?
  • Czy atak ograniczył się do ePUAP?

COI odpowiedział tego samego dnia, potwierdzając wykrycie i zatrzymanie ataku oraz przywrócenie działania systemu. Jednocześnie poinformował, że okoliczności zdarzenia bada ABW i dlatego nie może ujawnić dodatkowych szczegółów.

W opublikowanej odpowiedzi nie znalazła się jednoznaczna informacja, czy atakujący uzyskali nieuprawniony dostęp do danych.

Sekurak zwrócił również uwagę na ograniczony zakres ujawnionych informacji. Autor rozważa możliwość, że incydent był poważniejszy niż prosty atak DDoS, ale nie przedstawia tego jako potwierdzonego ustalenia.

Nie wiemy, czy doszło do wycieku danych osobowych. Publiczne komunikaty, które przeanalizowałem, nie pozwalają tego rozstrzygnąć.

To inna sytuacja niż naruszenie u dostawcy przetwarzającego dane na zlecenie konkretnego administratora. Pokazuje jednak podobny problem informacyjny.

Przykład ePUAP pokazuje, że komunikat o przywróceniu dostępności systemu nie odpowiada na pytanie o poufność przetwarzanych danych. To istotna różnica również dla firm i urzędów, których administratorzy i IOD muszą oceniać skutki incydentów.

Przywrócenie działania systemu nie jest równoznaczne z wyjaśnieniem, co wydarzyło się z przetwarzanymi w nim danymi.

Dla IOD ma to szczególne znaczenie. Jego zadaniem nie jest prowadzenie analizy technicznej ataku, ale monitorowanie zgodności działań administratora z przepisami RODO. Bez odpowiednich ustaleń technicznych trudno oceniać, czy organizacja prawidłowo rozpoznała skutki incydentu dla ochrony danych.

O co należy zadbać przed incydentem?

Dopiero po włamaniu okazuje się często, że współpraca z dostawcą była opisana zbyt ogólnie.

W umowie lub odpowiednich procedurach należy ustalić między innymi sposób i termin powiadamiania o naruszeniach, zakres przekazywanych informacji, współpracę podczas analizy zdarzenia oraz zasady zabezpieczania i udostępniania istotnej dokumentacji.

Warto określić cztery konkretne wymagania:

  • Powiadomienie - bez zbędnej zwłoki, z uzgodnionym maksymalnym terminem, np. 24 godzin od stwierdzenia naruszenia przez dostawcę.
  • Aktualizowanie informacji - przekazywanie kolejnych ustaleń, nawet gdy analiza incydentu jeszcze trwa.
  • Informacje techniczne - określony zakres danych potrzebnych administratorowi do oceny naruszenia i jego skutków.
  • Zabezpieczenie śladów - zachowanie istotnych logów i innych materiałów przez uzgodniony okres, z zapewnieniem ich integralności.

Przykładowy termin 24 godzin jest wymaganiem umownym, a nie ustawowym terminem zgłoszenia naruszenia przez dostawcę. Nie zwalnia z obowiązku powiadomienia administratora bez zbędnej zwłoki.

Nie oznacza to, że każdy klient powinien otrzymywać surowe kopie wszystkich logów dostawcy. Zakres informacji musi uwzględniać bezpieczeństwo, poufność i uprawnienia stron.

Chodzi o zapewnienie administratorowi takich ustaleń i dowodów, które pozwolą mu wykonywać własne obowiązki.

IOD może doradzać, czy uzgodnione zasady zapewniają odpowiednie warunki realizacji RODO, a później monitorować ich przestrzeganie.

Co organizacja powinna wiedzieć po incydencie?

Nie wystarczy informacja, że system ponownie działa.

Administrator powinien wiedzieć, czy ustalono zakres naruszenia danych, dokonano oceny ryzyka, wykonano potrzebne zgłoszenia, zabezpieczono istotne informacje oraz podjęto i sprawdzono działania ograniczające skutki zdarzenia.

IOD powinien otrzymać informacje niezbędne do wykonania swojej funkcji doradczej i monitorującej.

Jeżeli nie ma odpowiednich danych, powinien wskazać ten problem administratorowi.

Największym zagrożeniem nie jest to, że IOD nie zna technicznych szczegółów włamania. Problem zaczyna się wtedy, gdy organizacja sama nie potrafi ustalić, co wydarzyło się z powierzonymi jej danymi.

Mapowanie przepisów i norm

ObszarPodstawa
Odpowiedzialność administratora i rozliczalnośćArt. 5 ust. 2 i art. 24 RODO
Powierzenie przetwarzania i współpraca dostawcyArt. 28 RODO
Bezpieczeństwo przetwarzaniaArt. 32 RODO
Zgłaszanie i dokumentowanie naruszeńArt. 33 RODO
Zawiadamianie osób o naruszeniuArt. 34 RODO
Status, zasoby i niezależność IODArt. 38 RODO
Zadania doradcze i monitorujące IODArt. 39 RODO

Źródła

Przepisy i stanowiska UODO

Incydent ePUAP


Autor: Mariusz Smółka

QuestLab.pl - Wałbrzych

Cyberbezpieczeństwo - audyty - bezpieczeństwo informacji - RODO - infrastruktura IT - szkolenia

Materiał przygotowany z wykorzystaniem narzędzi AI wspierających redakcję i analizę. Autorem treści jest Mariusz Smółka i ponosi on odpowiedzialność za jej ostateczny kształt.

© 2026 Mariusz Smółka - QuestLab.pl | CC BY-NC-SA 4.0

Licencja: Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0

Materiał możesz udostępniać i modyfikować z podaniem autora - Mariusz Smółka, QuestLab.pl - wyłącznie do celów niekomercyjnych i na tej samej licencji. Wykorzystanie komercyjne wymaga odrębnej zgody autora.

Licencja nie obejmuje logo QuestLab.pl, znaków towarowych ani materiałów osób trzecich wykorzystanych na odrębnych zasadach.

Znalazłeś błąd lub nieścisłość?

Będę wdzięczny za informację. Materiały są przeglądane i aktualizowane.